خطاطی شعرهای فارسی زیبا و کوتاه

خطاطی شعرهای فارسی زیبا و کوتاه
خطاطی شعرهای فارسی زیبا و کوتاه

خطاطی شعرهای فارسی زیبا و کوتاه عنوانی است که ما برای این مطلب در نظر گرفته ایم تا در ضمن آن تعدادی از بهترین آثار خوشنویسی به خط زیبای نستعلیق و نگاره های مرتبط با ادبیات گرانقدر فارسی را قرار دهیم. در میان این آثار با شعر نوشته های ناب و بسیار پر معنی روبرو هستیم که توسط شاعران بزرگ ایران زمین در قالبهای مختلف شعری مانند: غزل، رباعی، قصیده و دوبیتی سروده شده اند که هر کدام از آنها به تنهایی نشان دهندۀ عمق فرهنگ ادبی این سرزمین هنر پرور می باشد. برخی از این شاعران بسیار مشهور و برخی دیگر کمتر شناخته شده اند. از جمله مشهورترین این شاعران که خوشنویسی اشعار آنها در زیر آمده است می توان سعدی و باباطاهر عریان را نام برد.

نگارگر و خوشنویس: ناشناس
تاریخ خلق: اوخر 1500 و اوایل 1600 میلادی
رسانه: جوهر، طلا و آبرنگ مات روی کاغذ
زمان و مکان خلق: ایران، دورۀ صفوی، سلطنت شاه عباس یکم.
شاعر: افضل الدین کاشانی (بابا افضل).
منبع نقاشی: موزه هنر کلیولند (Cleveland Museum of Art).

شعرهای زیبا و کوتاه این نگاره:
برخیز و مرا خمار بشکن
وآن طرۀ مشکبار بشکن

بفشان سر زلف خویش یکبار
بازارچۀ بهار بشکن

گل همچو می و خمار خارست
گل را بمن آر و خار بشکن

خطاطی و خوشنویسی شعر رباعی زیبا

خطاطی شعرهای فارسی زیبا و کوتاه زیر یک قطعه رباعی را نشان می دهد که در قرن 16 یا 17 میلادی توسط محمد قمرالدین خطاطی شده است. این شعر با الهام گیری از مراسم حج و سنت عید قربان، به مدح یک حاکم می پردازد. شاعر، حاکم را همانند قبله ای می داند که همگی به سوی او در حال حرکتند و همگی دشمنان وی مانند گوسفندانی که در قربانگاه عید قربانی می شوند، شکست خورده و نابود می گردند.

خطاطی شعرهای فارسی زیبا و کوتاه

خطاط: محمد قمرالدین، قرن 16 یا 17 میلادی

محمد قمرالدین، این اثر خطاطی زیبا را در قسمت پایین سمت چپ، رقم زده و عبارت «کتبه محمد قمرالدین» را بر آن نگاشته است. متن شعر این ورق با خط زیبای نستعلیق سیاه بر روی زمینه ای طلایی رنگ نوشته شده که در اطراف آن یک قاب آبی با نقوش تاک طلایی رنگ قرار داده شده است. این شاخه های تاک با مهارت تمام در هم تنیده شده و نظم بسیار دقیقی را به نگاره بخشیده اند.

متن رباعی این شعر زیبا و کوتاه:
تا دهد عید مایۀ برکات
حاجیان را سرور در عرفات

باد چون گوسفند قربانی
جمله اعدای قبلۀ حاجات

خطاطی فارسی دوبیتی های کوتاه باباطاهر عریان

در برگ خوشنویسی زیر از دوبیتی های زیبا و فلسفی باباطاهر عریان شاعر نامدار و بسیار مشهور ایرانی استفاده شده است. باباطاهر در قرن یازدهم میلادی می زیسته و با سرودن دوبیتی های ساده، کوتا، زیبا و قابل فهم برای عموم مردم، خیلی زود توانست تا در میان آنها به شهرت دست یابد. متأسفانه از اشعار فارسی او در خوشنویسی ها و خطاطی های ایران کمتر استفاده شده و دلیل این کمتر مورد توجه قرار گرفتن آن است که غالب خطاطان به دنبال اشعاری با مفاهیم عارفانه و عاشقانه و البته پیچیده بوده اند و جای تعجبی نیست که اشعار بسیار ساده و عامیانۀ باباطاهر مورد توجه این گروه از خط نویسان فارسی زبان واقع نشود. در دوبیتی های باباطاهر به دفعات بسیار زیاد می توان با گویش محلی کلمات مواجه شد و به همین دلیل تلفظ کردن اشعار او برای برخی می تواند نامفهوم و سخت باشد، اما اکثر مردم همدان و لرستان به راحتی می توانند دوبیتی های او را بخوانند. خطاطی شعرهای فارسی زیبا و کوتاه باباطاهر عریان در نگارۀ زیر نشان از محبوبیت این شاعر عارف از گذشته تا امروز دارد.

خطاطی شعرهای فارسی زیبا و کوتاه

دوبیتی باباطاهر عریان در قرن یازدهم میلادی

شعری که در مرکز این نگاره استفاده شده، دارای مفهوم ساده زیستی و کم آزاری شاعر است. باباطاهر در این بیت به چگونگی شیوۀ زندگی خود اشاره می کند که ترجیح می دهد موری باشد که در زیر پای دیگران لگدمال شود، اما زنبوری نباشد که از نیش او آزار و گزندی به دیگران رسد. این ورق خوشنویسی هم شامل نظم است و هم نثر. شعرهای نظم همگی از دوبیتی های باباطاهر وام گرفته شده اند و به شیوه ای دلکش و ماهرانه خطاطی گردیده اند. متأسفانه از نام خطاط این اثر آگاه نیستیم اما به طور قطع این اثر در قرن 16 میلادی خلق شده است.

خطاطی اشعار زیبای مقبل کرمانی در وصف معشوق

خوشنویسی زیر شامل چهار بیت شعر فارسی است که توسط شرف الدین مقبل کرمانی در حدود سال 650 قمری سروده شده است. شاعر در این ابیات به توصیف بوی آسمانی و قابلیتهای ماندگاری معشوق پرداخته و می گوید که اگرچه مشک بسیار خوش بوست اما بو و رایحۀ موی معشوق را ندارد و در بیت بعدی به صورت غلو آمیزی چنین می سراید که اگرچه فردوس (بهشت) جایگاهی خوب و دلخواه است اما رونق کوی تو را ندارد. این خطاطی زیبا با خط نستعلیق بر زیبایی اشعاری که در وصف معشوق هستند افزوده است.

خطاطی اشعار زیبای مقبل کرمانی در وصف معشوق

شاعر: شرف الدین مقبل کرمانی، سال 650 قمری

جهان نیرنگ گیسویت ندارد
فریب چشم جادویت ندارد

مقامی سخت دلخواه است فردوس
ولیکن رونق کویت ندارد

اگرچه مشک اذفر خوش نسیم است
دم جان بخش چون مویت ندارد

این ورق خوشنویسی توسط مونشی رم (Munshi Ram) خوشنویس و نویسندۀ هندی خطاطی شده است. ویژکی سبک مونشی رم اینگونه بوده که متن نستعلیق را با جوهر سفید بر روی زمینۀ قرمز خطاطی می کرده است. وی معمولاً برای تزیین اطراف اشعار از نقوش گل و گیاهان استفاده می نموده و هر مصرع را به طور جداگانه در یک قاب قرار می داده است.

خوشنویسی شعرهای قصیده ای از دیوان انوری

خطاطی شعرهای فارسی زیبا و کوتاه که در اثر هنری زیر خوشنویسی شده اند، برگرفته شده از اشعار دیوان انوری می باشند که در ضمن قصیده ای طولانی و ناب به مدح سلطان سنجر پرداخته است. این اثر در قرن شانزده یا هفده میلادی در کشور ایران خطاطی و خلق شده است. متن دوبیتی که در ابیات زیر از آنها استفاده شده، با خط نستعلیق و با رنگی کاملاً سیاه خوشنویسی شده که با حاشیه ای ابری مزیّن گردیده است.

خوشنویسی شعرهای قصیده ای از دیوان انوری

قصیدۀ انوری در مدح سلطان سنجر

انوری در این قصیده به ستایشگری پرداخته و بخشندگی سلطان سنجر را همانند خدا دانسته و امیدوار است که او همانند خدا، گسترده و کامل بخشش کند و همچنین در ادامۀ اشعار فرمان سلطان را در سراسر جهان معتبر و روان دانسته است. یعنی همه از فرمان او اطاعت می کنند. با مطالعۀ کامل این قصیده که دو بیت از آن در این نگاره آمده است، به روشنی می توان دریافت که شاعر در صدد بوده تا با این اشعار اغراق آمیز خود را نزد سلطان محبوب ساخته و توجه و لطف وی را بدست آورد و البته از دریافت مال و ثروت نقد نیز بی بهره نماند. انوری از جمله شاعرانی است که در مدح گویی زیاده روی کرده و به نوعی از ارزش والا و معنوی شعر کاسته است و شعر را ابزاری ساخته برای دست یابی به خواسته های مادی.

گر دل و دست بحر و کان باشد
دل و دست خدایگان باشد

پادشاه جهان که فرمانش
بر جهان چون قضا روان باشد

خطاطی زیبای شعرهای عرفانی شیخ بهایی در ستایش خدا

در قطعۀ زیبای خطاطی هنری و ادبی زیر، اشعاری ناب و بسیار پر مفهوم قرار گفته اند که توسط شیخ بهایی، شاعر و عارف قرن دهم و یازدهم هجری سروده شده اند. تمای ابیات این شعر در وصف و ستایش خدا هستند که با ذوق عرفانی شیخ بهایی به بهترین و زیباترین شکل ممکن سروده و منظوم شده اند. شیخ در این اشعار، جایگاه خدا را در دل عاشقان می داند که دایماً به ذکر و یاد او مشغول هستند. در بیتی دیگر چنین می گوید که: چه آنان که در میخانه هستند و چه آنان که در مسجد هستند، همگی در مسیر طلب تو گام بر می دارند و در واقع همۀ انسانها، چه کافر و چه بی دین، در حال عبادت خدا می باشند.

خطاطی شعرهای فارسی زیبا و کوتاه

اشعار شیخ بهایی در ستایش خدا

ای تیر غمت را دل عشاق نشانه
خلقی به تو مشغول و تو غایب ز میانه

گه معتکف دیرم و گه ساکن مسجد
یعنی که تو را می‌طلبم خانه به خانه

هر کس به زبانی سخن عشق تو گوید
عاشق به سرود غم و مطرب به ترانه

تعداد سه بیت از اشعار بالا در مرکز این خوشنویسی جای دارند که به صورت مورب نوشته و خطاطی شده اند. زمینۀ این اشعار به صورت روشن و رنگ کرم کار شده و با نقوش ظریف گل و برگ تزیین گردیده است. در حاشیۀ تصویر نیز قابی مستطیل شکل ایجاد شده که مابقی اشعار در آن چسبانده شده اند. لازم به توضیح است که اشعار موجود در این مستطیلهای کوچک، از قبل در ورقی دیگر خوشنویسی شده و سپس به صورت دقیق برش داده شده و در تصویر اصلی چسبانیده شده اند. این نگارۀ زیبای فاخر، دارای امضاء و نام خوشنویس نیست و حتی تاریخ دقیق خلق آن نیز نامشخص است اما با توجه کردن در سبک هنری به کار گرفته شده در این اثر می توان تاریخ تقریبی ساخت آن را به دوران صفویه نسبت داد. برای مطالعۀ بیشتر دربارۀ زندگی و آثار شیخ بهایی، از مطلب اشعار کشکول شیخ بهایی بازدید کنید.

خطاطی رباعی سلطان محمد خندان

خطاطی شعرهای فارسی زیبا و کوتاه زیر از آثار خوشنویسی سلطان محمد خندان می باشد که شامل دو رباعی است. شعری که در مرکز صفحه وجود دارد شامل چهار سطر می باشد که به صورت مورب نوشته شده است. این شعر در واقع خطاب به یک حاکم یا شخصی والا مقام می باشد که در بر دارندۀ آرزوی امیدواری برای موفقیت او و سقوط دشمنانش است. شعر دوم که در بالا و پایین صفحه خطاطی شده است، شعری است که معشوق زیباروی شاعر را ستوده است و می گوید که: رخ یار که همانند ماه است می تواند در یک لحظه صد دل شیفته را برباید. سلطان محمد خندان، اثر زیر را در سال 1509 میلادی در شهر هرات افغانستان به تصویر درآورده است.

خطاطی رباعی سلطان محمد خندان

خوشنویس: سلطان محمد خندان، 1509 میلادی

خطاطی فارسی بی نظیر استاد میر علی هروی

ورق خوشنویسی زیر در حدود سالهای 1535 تا 1545 میلادی در کشور هند خلق شده و با بهره گیری از شعرهای زیبای فارسی تبدیل به یک شاهکار بسیار قدیمی شده است. این خطاطی بی نظیر فارسی علاوه بر اشعار زیبا، با استفاده از گلها و گیاهان و حیوانات مختلف که روی یک زمینۀ طلایی روشن نقاشی شده اند، باعث شده تا مجموعه ای بسیار دلگشا را در خود جای دهد. خطاطی شعرهای فارسی زیبا و کوتاه در سرزمین هندوستان از گذشته های دور مورد توجه دوستداران ادبیات فارسی بوده است و نگاره های بسیار فراوانی در این زمینه توسط خوشنویسان هندی ساخته و پرداخته شده است.

خطاطی شعرهای فارسی زیبا و کوتاه

خطاط: میر علی هروی، 1535 تا 1545 میلادی

خطاط و خوشنویس این نگاره یکی از نامدارترین هنرمندان دوران گورکانی بود که نام وی میر علی هروی است. آثار میر علی بسیار مورد توجه شاه جهان گورکانی بود و در دوران حکومت این شاه بسیاری از خوشنویسی های او در کتابی به نام شاه جمع آوری شد. دلیل اصلی توجه شاه جهان به آثار میر علی، علاقۀ فراوان او به شعر نوشته ها و اشعار شاعران فارسی سرا بود. حتی روی سنگ قبر شاه جهان نیز با متون فارسی زینت داده شده است که این موضوع نشان از گسترش زبان و فرهنگ ادبی ایران در هند آن دوران است.

مرد باید که هر کجا باشد
عزت خویشتن نگه دارد

خودپرستی و ابلهی نکند
آنچه کبر و منیست بگذارد

بطریقی رود که مردم را
سر مویی ز خود نیازارد

همانطور که از مفهوم اشعار بالا که در نگارۀ میر علی خوشنویسی شده اند مشخص است، این اشعار زیبا و پر معنی، دارای مضامین اخلاقی هستند که انسانها را از خودپرستی و کبر و غروی نهی می کند و توصیه می کند تا عزت خود را نگه دارند و در زندگی به گونه ای عمل کنند که هیچ کس از آنها آزاری نبیند.

خطاطی غزلی کوتاه از سعدی شیرین سخن

ورق خوشنویسی زیر، شعر نوشته ایست ناب و پر مفهوم که از غزلیات سعدی در آن استفاده شده است. این نگارۀ باشکوه، در حدود 1500 تا 1599 میلادی به تصویر درآمده و از نام خطاط و تاریخ ساخت آن نشانی در دست نیست. با این حال به نظر می رسد که این اثر در دوران صفوی خلق شده و بعداً در یک کتاب خوشنویسی کامل جای داده شده است. سعدی شیرین سخن در ضمن این اشعار عاشقانه، مضامین عارفانه را گنجانده که البته در سرودن اینگونه اشعار مهارت تام داشته است.

خطاطی غزلی کوتاه از سعدی شیرین سخن

غزلی از سعدی در وصف معشوق

در این غزل زیبا، جستجوی یک عاشق شرح داده شده که معشوق ذره به ذره و جزء به جزء خود را به او می نمایاند. عاشق ابتدا دو چشم معشوق را می یابد، اما چشمان جادوی معشوق، او را به سوی ابرو اشارت می کنند و ابروها نیز عاشق را به سوی خال هدایت می نمایند تا بلکه نشان دل را از خال جستجو کند. این روند شعری تا پایان غزل ادامه دارد.

خطاطی فوق العاده زیبای شعرهای امیرشاهی سبزواری

این ورق خوشنویسی فوق العاده در اواخر قرن شانزده میلادی توسط محمد حسین کاتب مشهور به زرّین قلم خطاطی شده است. شعرهای نابی که در این اثر خوشنویسی شده اند، به شاعر نامدار دوران تیموریان یعنی امیرشاهی سبزواری تعلق دارند. اگرچه از نام و آوازۀ این شاعر کمتر سخن به میان آمده است، اما این موضوع از زیبایی شعرهای او چیزی نمی کاهد.

خطاطی فوق العاده زیبای شعرهای امیرشاهی سبزواری

شاعر: امیرشاهی سبزواری، خطاط: محمد حسین کاتب

محمد حسین کاتب این اثر ادبی زیبا را به هنگام پادشاهی اکبر کبیر (پادشاه مقتدر سلسلۀ گوکانیان) در هند خلق کرده است. سراسر این ورق با پرندگانی زیبا تزیین شده است و در ابتدا و انتهای شعر نوشته ها می توان این پرندگان را مشاهده کرد. خطاطی شعرهای فارسی زیبا و کوتاه این اثر به خط نستعلیق خوشنویسی شده اند و نام خوشنویس آن در پایین ورق مکتوب شده است.

عمری دهان تنگ توأم در خیال بود
جان رمیده را همه فکر محال بود

آشفته رفت گفتۀ شاهی درین غزل
آری بفکر زلف تو شوریده حال بود

رفت آنکه در مسایل شوق رموز عشق
ز ابرو و چشم با تو جواب و سوال بود

شرم آیدم که سجده کند پیش پای کس
این سر که سالها برهت پایمال بود

گفتم رسد میان توأم باز در کنار
گفتا برو که آنچه تو دیدی خیال بود

خطاطی زیبای دوبیتی بیماری عشق

خطاطی زیبای زیر شامل دو بیت در مورد بیماری عشق یا مشکلات عشق است. هدف اصلی شاعر در سرودن این دوبیتی، ستایش ممدوح خود است اما ممکن است این ممدوح خدا نباشد بلکه یک انسان باشد. شاید این شعر در وصف یک حاکم یا شاه سروده شده است. شاعر در ابتدا ممدوح را رفیع مکانی می داند که حتی ساکنان فلک (فرشتگان) بر آستان او سر بندگی می سایند، سپس در ادامۀ یادآور می شده که بیان کردن و شرح حال خسته دادن نیاز نیست زیرا که تو از حال خسته دلان و عاشقان خود آگاهی داری.

خطاطی شعرهای فارسی زیبا و کوتاه

اشعاری در شرح بیماری عشق

هنرمند خوشنویس این شعر نوشته که از نام او بی اطلاع هستیم، این اثر را بنام میرصفدرعلی رقم زده است که در قسمت پایین نگاره خطاطی شده است. میرصفدرعلی خان در سال 1886 میلادی حاکم یکی از ایالتهای شمال شرقی پاکستان بوده و هنگامی که نیروهای استعماری انگستان در دسامبر 1891 آنجا را مورد هجوم قرار دادند، میرصفدرعلی به شهر کاشغر در سرزمین چین گریخت. بنابراین با توجه به آنچه بیان شد می توان نتیجه گرفت که تاریخ دقیق خلق این شعر نوشته ناب در طول مدت زمان حاکم بودن میرصفدرعلی از سال 1886 تا 1891 میلادی بوده است. با پذیرش این نکات می توان گفت که در زمان حضور استعمار انگلستان در هند، عملکرد و نفوذ خط نستعلیق فارسی و شعرهای ایرانی در هند همچنان متداول و قوی بوده است.

خطاطی شعرهایی کوتاه از بوستان سعدی

این قطعه شعر خوشنویسی کوتاه و ناب در حدود سال 1800 میلادی توسط خوشنویس و خطاط کمتر شناخته شده ای به نام محمد حسین در قرن 19 یا 20 خلق شده که در هند یا ایران فعالیت می کرده است. اشعار موجود در این خطاطی زیبا توصیفی هستند مدحی و ستایشگرانه از یک پادشاه یا شخص صاحب مقام که به عنوان سایۀ خدا بر روی زمین از او نامبرده شده است. این اشعار از کتاب بوستان سعدی، باب اول در عدل و تدبیر و رای، برگرفته شده اند که به خوبی نشان دهندۀ سبک شعری سعدی در ستایش خدا گونۀ انسانها است. در شعر سعدی معشوق یا انسان تا اندازه ای بالا برده می شود که گویی جنبه ها و ویژگیهای خداگونه به او نسبت داده شده است.

خطاطی شعرهایی کوتاه از بوستان سعدی

شعری از بوستان سعدی، خطاط: محمد حسین، 1800 میلادی

خدایا برحمت نظر کرده‌ای
که این سایه بر خلق گسترده‌ای

طلبکار خیر توأم بنده وار
خدایا تو این سایه پاینده دار

نگاره ای زیبا منسوب به کمال الدین بهزاد

این نقاشی به سبک آثار کمال الدین بهزاد است اما نمی توان به طور قطع گفت که استاد بهزاد این نگاره را به تصویر درآورده است. در ضمن نام خطاط و خوشنویس این اثر نیز نامعلوم است. اما بدون شک این اثر در حدود سال 1485 میلادی و در دوران حکمرانی تیموریان خلق شده است. در مورد مکان خلق این نگاره نیز می توان گفت که در ایران یا افغانستان ترسیم شده و هم اکنون در گالری شخصی خارج از ایران نگهداری می شود و در معرض مشاهدۀ عموم قرار ندارد.

خطاطی شعرهای فارسی زیبا و کوتاه

نگاره‌ای زیبا منسوب به کمال‌الدین بهزاد، 1485 میلادی

سبک و بن مایۀ اشعار موجود در ورق سمت راست این نگاره، کاملاً عاشقانه هستند و شاعر در مفهوم ابیات خود، معشوقی را توصیف می کند که عاشق زار خود را به درد عشق مبتلا ساخته و با تیغ برندۀ غم هجران، جان و دل او را هزار پاره کرده است. اینگونه سبک شعری در ادبیات فارسی بسیار مشاهده می شود به خصوص در سبکهای عراقی و هندی از اینگونه مضامین فراوان استفاده شده است. بر خلاف سبک خراسانی که سبکی کهن و ساده است و کمتر به روایت عاشق و معشوق می پردازد، در دو سبک عراقی و هندی به شدت به رابطۀ عاشق و معشوق و بلاهای مختلفی که معشوق با غم هجران خود بر سر عاشق آورده، اشاره شده است.

خطاطی قصیده ای از سعدی در ستایش محمد جوینی

این ورق خطاطی زیبا با اشعار ناب و بسیار آموزنده ای از سعدی آراسته و خوشنویسی شده است. سعدی در این ابیات متذکر می شود که آدمی نباید به آسانی به دل بستن محض روی آورد و در بند غم جانگداز آن اسیر بماند. به عقیدۀ سعدی باید به کسی دل داد که او نیز به صورت متقابل دل بسپارد و باید عاشق و غمخوار معشوقی بود که وی نیز اینگونه باشد. در واقع این قصیدۀ سعدی دارای مضمونی اخلاقی می باشد که رفتار اجتماعی مناسب را برای دلدادگی توصیه می کند. سعدی این قصیده را در ستایش شمس الدین محمد جوینی صاحب دیوان سروده است.

خطاطی شعرهای فارسی زیبا و کوتاه

قصیده‌ای از سعدی در ستایش محمد جوینی

به هیچ یار مده خاطر و به هیچ دیار
که بر و بحر فراخست و آدمی بسیار

گرت هزار بدیع الجمال پیش آید
ببین و بگذر و خاطر به هیچ کس مسپار

دیدگاه خود را بنویسید:

۱۳۹۹ - ۱۳۹۱ © تمام حقوق محفوظ است.